नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो केही वर्षयता ‘वैकल्पिक शक्ति’ को खोज तीव्र बनेको छ। परम्परागत दल, उही अनुहार र उही शैलीप्रति बढ्दो वितृष्णाले नयाँ नेतृत्व, नयाँ संस्कार र परिणाममुखी राजनीतिप्रति जनआकर्षण बढायो। यही पृष्ठभूमिमा रवि लामिछाने, बालेन शाह र कुलमान घिसिङको सम्भावित एकतालाई जनताले राजनीतिक आशाको नयाँ केन्द्र माने।
तर यही आशाको केन्द्रमा रहेको रास्वपा–उज्यालो नेपाल पार्टीबीचको एकता प्रक्रिया भाँडिनुले वैकल्पिक राजनीतिभित्रकै अन्तरविरोध, अपरिपक्वता र पद–केन्द्रित सोच उजागर गरिदिएको छ।
एकताको अपेक्षा, तर तयारी अपूरो
रास्वपा र उज्यालो नेपालबीचको एकता केवल दुई पार्टी जोडिने प्रक्रिया मात्र थिएन, यो वैकल्पिक राजनीतिलाई एकै धारमा ल्याउने ऐतिहासिक अवसर थियो।
तर एकता जति भावनात्मक रूपमा लोकप्रिय देखियो, त्यति नै संरचनागत रूपमा कमजोर देखियो।
पदाधिकारी, केन्द्रीय समिति, समानुपातिक सूची जस्ता विषयमा प्रारम्भिक सहमति हुँदाहुँदै पनि पछिल्ला दिनमा बारम्बार नयाँ माग आउनु, शक्ति सन्तुलन फेरिने संकेत देखिनु र सहमतिबाट पछि हट्ने प्रवृत्तिले एकताको आधार कमजोर बनायो।
रास्वपा : पार्टी कि आन्दोलन ?
रास्वपाले आफूलाई व्यक्ति–केन्द्रित होइन, संस्थागत पार्टी का रूपमा स्थापित गर्न खोजेको देखिन्छ।
रवि लामिछानेले बैठकमा व्यक्त गरेको भनाइ—“हरेक दिन नयाँ प्रस्ताव लिएर आउने अवस्था आयो”—ले रास्वपाको स्पष्ट सन्देश दिन्छः
पदभन्दा नीति र अनुशासन प्राथमिक हुन्।
वरिष्ठ नेता बालेन शाहको सहमतिले पनि देखाउँछ कि रास्वपा अब भावनाभन्दा संरचना र दीर्घकालीन रणनीति रोज्न चाहन्छ।
कुलमान घिसिङ : लोकप्रियता राजनीतिक पूँजी त हो, तर पर्याप्त होइन
कुलमान घिसिङ नेपाली समाजमा अझै पनि सफल प्रशासकको प्रतीक हुन्।
विद्युत् क्षेत्रमा देखिएको सुधार, निर्णय क्षमता र परिणाममुखी शैलीले उनलाई जनप्रिय बनाएको हो।
तर राजनीतिमा प्रवेश गरेपछि उनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती यही बन्यो—
प्रशासनमा चलेको मोडल राजनीतिमा पनि चल्छ कि चल्दैन ?
यदि पद र शक्ति सुनिश्चित नभएसम्म सहमति नगर्ने सन्देश जनस्तरमा गयो भने, यसले कुलमानको नैतिक उचाइलाई कमजोर पार्ने जोखिम छ। जनताले कुलमानबाट त्याग र उदारता अपेक्षा गरेका थिए, कठोर शक्ति–वार्ता होइन।
उज्यालो नेपाल पार्टी : एक्लो यात्राको कठिन मोड
रास्वपासँग एकता भाँडिएपछि उज्यालो नेपाल पार्टी अब पूर्ण रूपमा एक्लो राजनीतिक यात्रामा छ।
अब पार्टी सामु यस्ता गम्भीर प्रश्न उभिएका छन्—
संगठन कति फैलिएको छ ?
कुलमान बाहेक पार्टीसँग कति प्रभावशाली अनुहार छन् ?
चुनावी संरचना र जरो कति बलियो छ ?
यदि पार्टी केवल कुलमानको व्यक्तित्वमा सीमित रह्यो भने, दीर्घकालीन राजनीतिक स्थायित्व चुनौतीपूर्ण हुनेछ।
जनता किन निराश भए ?
रवि–बालेन–कुलमान एकताले परिवर्तन चाहने ठूलो तप्कालाई भावनात्मक रूपमा जोडेको थियो।
त्यसैले एकता टुट्नु सामान्य राजनीतिक घटना मात्र रहेन, यो जनअपेक्षाको विघटन बन्यो।
पदको भागबण्डा र शक्ति संघर्षको भाष्य अगाडि आउँदा जनताले प्रश्न गर्न थाले—
के वैकल्पिक राजनीति पनि अन्ततः उही पुरानै खेल हो ?
अवसर गुम्यो, पाठ भने बाँकी छ
यो घटना कसैको पूर्ण हार वा जित होइन।
यो वैकल्पिक राजनीतिलाई अझै पनि परिपक्वता, त्याग र स्पष्ट प्राथमिकता आवश्यक छ भन्ने कडा सन्देश हो।
अब—
रास्वपाले संस्थागत भरोसा कायम राख्न सक्छ कि सक्दैन ?
कुलमान घिसिङले व्यक्तिगत लोकप्रियतालाई संगठनात्मक शक्तिमा बदल्न सक्छन् कि सक्दैनन् ?
यी प्रश्नको उत्तरले मात्रै वैकल्पिक राजनीतिले साँच्चै पुरानो प्रणालीलाई चुनौती दिन सक्छ कि सक्दैन भन्ने तय गर्नेछ।
