नेपाली राजनीतिको स्थापित संरचना र भाषाशैलीलाई चुनौती दिँदै उदाएका हर्कराज राई साम्पाङ अहिले सुनसरी–१ को चुनावी मैदानमा फेरि एकपटक चर्चाको केन्द्रमा छन्। सामाजिक सञ्जालबाट सुरु भएको विद्रोही आवाज स्थानीय सरकारको नेतृत्व हुँदै संघीय संसदतर्फ मोडिएको छ। प्रश्न एउटै छ—जनताको असन्तुष्टिलाई उर्जामा बदल्ने यो शैली राष्ट्रिय राजनीतिमा कति प्रभावकारी हुन्छ?
२०३९ फागुन १५ मा खोटाङको खार्ताम्छामा जन्मिएका साम्पाङ राजनीतिशास्त्रमा स्नातक हुन्। पूर्वब्रिटिस गोर्खा सैनिक परिवारका कान्छा सन्तानका रूपमा हुर्किएका उनले संघर्षलाई जीवनशैली नै बनाए। खोटाङको गाउँदेखि धरानको महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पससम्मको यात्रा सहज थिएन। उच्च शिक्षाका लागि २०५७ सालतिर धरान झरेका उनी कहिले भाषा प्रशिक्षण केन्द्रमा काम गरे, कहिले अफगानिस्तान र इराकमा अमेरिकी तथा ब्रिटिस कम्पनीअन्तर्गत श्रम गरे।
विद्रोह उनको पहिचानजस्तै बन्यो। सानैदेखि आफूलाई ‘क्रान्ति’ उपनाम दिने साम्पाङले वैदेशिक रोजगारबाट फर्किएपछि एकता टेम्पो यातायात संघ दर्ता गरी नेतृत्व सम्हाले। राष्ट्रिय एकता सञ्जाल, आदिवासी मूलवासी एकता सञ्जाल र आम एकता अभियानमार्फत भ्रष्टाचारविरुद्ध सडक र सञ्जाल दुवैमा चर्को स्वर उठाए।
कला क्षेत्रमा पनि हात हालेका उनले २०६४ सालमा ‘मिसिङ हर्ट’ एल्बम सार्वजनिक गरे। तर संगीतमा सफलता नपाएपछि उनी पूर्णकालीन अभियन्ता बने। बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको बेथिति, ढुंगा–गिटी–बालुवा ठेक्कामा हुने मिलेमतो र धरानको खानेपानी संकटविरुद्धको आन्दोलनले उनलाई स्थानीयस्तरमा चिनायो।
२०७६ सालको उपनिर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार बनेर मेयरमा उठ्दा उनले जम्मा ४२२ मत पाए। तर २०७९ सालमा परिदृश्य फेरियो। खानेपानीलाई एकसूत्रीय एजेन्डा बनाउँदै लौरो चिह्नबाट उम्मेदवारी दिएका साम्पाङले एमाले, कांग्रेस र माओवादीजस्ता स्थापित दललाई पछि पार्दै धरान उपमहानगरपालिकाको मेयर जिते। १ लाख ३ हजार मतदाता रहेको धरानमा उनले २० हजार ८२१ मत ल्याए—एमालेको गढ मानिएको क्षेत्रमा यो परिणामलाई धेरैले राजनीतिक ‘भूकम्प’ भने।
मेयरका रूपमा उनको कार्यकाल पनि विवाद र प्रशंसाको दोहोरो घेरामा रह्यो। बेलायत, सिंगापुर र भारतका पूर्वगोर्खा सैनिकको सहयोग र श्रमदानमार्फत कोकाहा खोलाबाट करिब ४२ किलोमिटर टाढाबाट पानी ल्याउने प्रयास उनका समर्थकका लागि ‘परिवर्तनको प्रतीक’ बन्यो। तर करिब ८ करोड खर्च हुँदासमेत धरानको पानी समस्या पूर्ण समाधान हुन नसक्नु उनका आलोचकको तर्क बन्यो। सर्दु खोलाको किनारमा चन्दाकै भरमा निर्माण गरिएको श्रम संस्कृति पार्क अर्को चर्चित पहल रह्यो।
उनको आक्रामक अभिव्यक्ति, सामाजिक सञ्जालमा स्थापित दलका शीर्ष नेतादेखि नयाँ पुस्ताका नेतासम्ममाथि तिखो टिप्पणी—यी सबैले उनलाई भीडमा फरक बनायो। तर यही शैली मध्यम मतदातामा सशंकाको कारण पनि बनेको छ। ठूला राष्ट्रिय मुद्दामा स्पष्ट नीतिगत खाका नदेखिएको आरोप उनीमाथि लाग्दै आएको छ।
धरानको मेयर पदबाट राजीनामा दिएर उनी अहिले श्रम संस्कृति पार्टीको अध्यक्षका रूपमा सुनसरी–१ बाट प्रतिनिधिसभा सदस्यमा पहिलोपटक उम्मेदवार बनेका छन्। ‘हर्कवाद’ नाम दिएको आफ्नो वैचारिक धारलाई उनी वैकल्पिक राजनीतिक सिद्धान्तका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजिरहेका छन्। प्रधानमन्त्रीको कुर्सी ताकेको उद्घोषले उनको महत्वाकांक्षा झल्काउँछ।
जनताको मनमा अहिले दुई धार छन्। एकथरीका लागि साम्पाङ दलीय जडताविरुद्धको प्रतीक हुन्—सरल, रैथाने भाषामा बोल्ने, श्रमलाई सम्मान गर्ने र भीडभन्दा अघि हिँड्ने नेता। अर्काथरीका लागि उनी भावनात्मक उर्जा बढी र संरचनागत योजना कम भएका अभियन्ता हुन्।
संसदीय राजनीतिमा उनको यो फड्को सफल हुन्छ कि हुँदैन, त्यो मतपेटिकाले तय गर्नेछ। तर एउटा कुरा स्पष्ट छ—हर्कराज साम्पाङले नेपाली राजनीतिमा शैली, भाषा र नेतृत्वको परम्परागत मानकलाई चुनौती दिएका छन्। अब प्रश्न शैलीको होइन, परिणामको छ।
