झापामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)लाई स्थापित गर्न लामो समय संगठन निर्माणमा खटिएका देवराज घिमिरे यतिबेला फेरि जनमतको परीक्षा दिन मैदानमा छन्। २०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा झापा–२ बाट पहिलो पटक प्रत्यक्ष निर्वाचित भएका उनी अहिले पुनः अनुमोदनको खोजीमा छन्।
ओलीको रणनीतिमा उदाएका उम्मेदवार
२०७९ को निर्वाचनअघि झापा–२ बाट उम्मेदवार बन्न पूर्व महान्यायाधिवक्ता अग्नि खरेलले तयारी गरेका थिए। तर पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले अन्तिम समयमा खरेललाई झापा–१ पठाएर झापा–२ मा घिमिरेलाई टिकट दिए। कांग्रेस महामन्त्री विश्वप्रकाश शर्मासँगको प्रतिस्पर्धाको सन्दर्भमा गरिएको उक्त रणनीतिक निर्णय घिमिरेका लागि अवसर सावित भयो। उनले २८ हजार ६९७ मतसहित निकटतम प्रतिद्वन्द्वी भद्रप्रसाद नेपाल (स्वागत)लाई २,२६१ मतले पछि पार्दै विजय हासिल गरे।
५० वर्षे राजनीतिक यात्रा, पहिलो जनमत
त्रिचन्द्र क्याम्पसमा अध्ययनका क्रममा २०३२ सालमा को–अर्डिनेसन केन्द्र (कोके)को विद्यार्थी संगठनबाट राजनीति सुरु गरेका घिमिरेले भूमिगत कालमा तेह्रथुम, पाँचथर र इलाममा संगठन विस्तारमा काम गरे।
तत्कालीन पार्टी महासचिव मदन भण्डारीले २०४८ सालमै उनलाई संसदीय उम्मेदवार बनाउने प्रस्ताव गरे पनि परिस्थिति अनुकूल नबन्दा अवसर जुरेन। २०५६ सालमा राष्ट्रियसभा सदस्य बनेर संसदीय यात्रा सुरु गरेका घिमिरे २०७९ मा मात्र पहिलो पटक प्रत्यक्ष जननिर्वाचित सांसद बने।
प्रतिनिधिसभाको सभामुखमा निर्वाचित भएपछि उनी राष्ट्रिय तहमा ‘लो प्रोफाइल’ संगठनकर्मीबाट ‘हाइ प्रोफाइल’ पदाधिकारीमा उक्लिए।
चुनावी अंकगणित : अनुकूल र प्रतिकूल /अनुकूलता
१. सभामुखको उचाइ
राज्यको चौथो वरीयतामा पर्ने सभामुख पदले घिमिरेलाई देशव्यापी पहिचान दिएको छ। यसले तटस्थ मतदाताको समर्थन तान्ने सम्भावना छ।
२. संगठनात्मक बलियो आधार
झापा–२ एमालेको पकड क्षेत्र मानिन्छ। अर्जुनधारा र बिर्तामोड क्षेत्रमा पार्टीको बलियो संरचना घिमिरेका लागि मुख्य आधार हो।
३. विकासको एजेन्डा
सभामुखका रूपमा प्रभाव प्रयोग गरी भित्र्याएका योजना र बजेटलाई उनले चुनावी एजेन्डा बनाएका छन्।
प्रतिकूलता
१. ‘इन्दिरा फ्याक्टर’
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट उम्मेदवार बनेकी निवर्तमान उपसभामुख इन्दिरा रानामगर सहरी र युवा मतदातामाझ प्रभावशाली देखिएकी छन्। ‘जेनजी’ पुस्ताको बदलिएको मनोविज्ञान एमालेका लागि चुनौती बन्न सक्छ।
२. स्वागत नेपालको पुनरागमन
अघिल्लो पटक झिनो मतान्तरले पराजित भएका स्वागत नेपाल यसपटक राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीबाट उम्मेदवार छन्। राप्रपाका अध्यक्ष राजेन्द्र लिङ्देनको प्रभाव क्षेत्र भएकाले एमालेको परम्परागत हिन्दुवादी मतमा असर पर्न सक्ने आँकलन छ।
३. एन्टी–इन्कम्बेन्सी र आन्तरिक असन्तुष्टि
‘पुराना अनुहार’ विरुद्ध बढ्दो असन्तुष्टि र टिकट वितरणप्रतिको पार्टीभित्रको असहमति पनि घिमिरेका लागि जोखिम हुन सक्छ।
व्यक्तित्व र राजनीतिक शैली
घिमिरेलाई संगठनका मियोका रूपमा चिनिन्छ। झापा विद्रोहपछिको पूर्वी कम्युनिस्ट आन्दोलनमा रत्नकुमार बान्तवा, सीपी मैनाली र झलनाथ खनालसँग सहकार्य गरेका उनी लामो समय नेतृत्वको छायाँमा बसेर संगठन सुदृढीकरणमा केन्द्रित रहे।
ओलीसँगको निकट सम्बन्धले उनलाई टिकटदेखि सभामुखसम्मको अवसर दिलायो भन्ने विश्लेषण पनि गरिन्छ। सभामुखका रूपमा उनले देखाएको शालीनता र अडानलाई समर्थकहरूले सकारात्मक रूपमा व्याख्या गर्छन् भने आलोचकहरूले निष्पक्षतामाथि प्रश्न उठाउने गरेका छन्।
‘साख’को परीक्षा
देवराज घिमिरेका लागि यो निर्वाचन केवल अर्को चुनाव होइन, राजनीतिक उचाइ जोगाउने परीक्षा हो। जितले उनको हैसियत थप मजबुत बनाउनेछ भने हारले भविष्यको यात्रामा प्रश्न खडा गर्न सक्छ।
एमालेको परम्परागत ‘क्याडर भोट’ जोगाउनु र परिवर्तनको खोजीमा रहेका युवा मतदातालाई आफ्नै पक्षमा राख्नु—यही समीकरण मिलाउन सके घिमिरेले पुनः विजयको यात्रा दोहोर्याउन सक्छन्।
