Aamsanchar

चियाको इतिहास

Author Image
शनिवार, वैशाख १५, २०८१

चीनमा उत्पत्ति भएको चियालाई सबैभन्दा पुरानो पेय पदार्थ मानिन्छ । आठौं शताब्दीको आसपासमा बौद्ध भिक्षुहरूले जापानमा चियाको परिचय दिएपछि, चियाले चीन, जापान र कोरियामा सांस्कृतिक महत्त्व पाउन थाल्यो । मध्य युगको दौडान, चिया सिल्क रोडमा व्यापार हुने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण वस्तुहरू मध्ये एक बन्यो । केही शताब्दी पछि मात्र पूर्वी एसियामा चियाको संस्कृति पश्चिममा प्रवेश गरेको थियो। पहिले पोर्चुगल व्यापारीहरूले सबैभन्दा पहिले र त्यसपछि डचहरूले चीनबाट युरोपमा चिया ल्याए । सर्वप्रथम सन् १००६६ मा, डचहरूले इन्डोनेसियाको जाभा प्रान्तमा व्यापारिक नाका स्थापना गरे पानी जहाजद्वारा चियालाई चीनबाट हल्याण्डमा लगेको र इस्टइन्डिया कम्पनीले ई।सं।१६५७ मा  पहिलो पटक बेलायतमा बिक्री बितरण गरेको पाइन्छ । सुरुवाती अवस्थामा चिया युरोपमा धनी र सम्भ्रान्त वर्गको मात्र पेय पदार्थ थियो । इस्टइन्डिया कम्पनीले बेलायतमा चियाको माग सृजना गर्न यसलाई स्वास्थ्यकर पेय पदार्थ भनी प्रचारप्रसार गर्यो । फलस्वरूप, बेलायतमा सामान्य मानिसहरूले दैनिक रूपमा चिया पिउँथे । हाम्रो छिमेकी देश भारतमा पनि इस्टइन्डिया कम्पनीले चियाको प्रवर्द्धन गरेको हो ।

दुई मुख्य प्रकारका चिया मध्ये, पहिलो चाइनिज र दोस्रो आसामी हो । चिनियाँ चिया चीनमा परम्परागत रूपमा लगाइने प्रजाति हो भने दोस्रो आसामी चिया इस्टइन्डिया कम्पनीका मेजरले भारतको आसामको वन क्षेत्रमा मनिराम देवानको सहयोगमा पत्ता लगाएको चियाको प्रजाति हो  ।  बेलायतमा बढ्दो खपतसँगै, इस्टइन्डिया कम्पनीले चीनबाट आयातलाई प्रतिस्थापन गर्न भारतमा चिया उत्पादनको सम्भावना खोज्न थाल्यो । पूर्वी भारत कम्पनी ई। सं। १८३४ मा, चिया समिति गठन भयो र चिनियाँ प्रजातिको बीउ उत्तरपूर्वी भारतको आसाम, दार्जिलिङ र तराईका विभिन्न भागहरूमा रोपियो, तर दार्जिलिङ क्षेत्र मात्र बिरुवा हुर्कन सके । पछि, आसामी जातको खोज पछि, भारतका अन्य भागहरूमा व्यावसायिक चिया बगानहरू स्थापना गरियो ।

दार्जिलिङमा चिया रोपेको तीन दशकभित्र नेपालको पूर्वी क्षेत्र इलाममा चियाको परिचय भयो । तत्कालीन नेपालका प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणालाई चिनियाँ सम्राटले दिएको बीजबाट मुख्य शासक गजराजसिंह थापाको नेतृत्वमा वि।स। १९२० मा, इलाम पहिलो चियाको बोट उब्जाउने जिल्ला बन्यो । त्यसपछि सरकारी स्तरबाट चिया खेती विस्तार र चिया उत्पादन र प्रवर्द्धन गर्न २०२३ असोज २३ गते  नेपाल चिया विकास संस्थानको स्थापना भएको थियो । नेपाल सरकारले २०३९ सालमा झापा, धनकुटा, तेह्रथुम, पाँचथर र इलाम गरी पाँच जिल्लालाई चिया क्षेत्र घोषणा गरेको थियो । त्यस्तै, चिया तथा कफीको विकासलाई संस्थागत गर्न चिया तथा कफी विकास बोर्ड ऐन बमोजिम २०५० जेठ २० गते राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डको स्थापना भएको थियो । त्यसपछिका दिनहरूमा चिया उत्पादन र बजार प्रवर्द्धन गर्न सरकार र निजी क्षेत्र दुवैले एकीकृत दृष्टिकोण अपनाएका छन् । निजी र सरकारी दुवै क्षेत्रले चियालाई प्राथमिकतामा राखेका छन् । तथ्याङ्कअनुसार गुणस्तरीय, स्वास्थ्य वर्द्धक, सांस्कृतिक पेय पदार्थ र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक वस्तुको रूपमा ख्याति प्राप्त गरेको चिया खेती हाल नेपालसहित विश्वका ४५ देशमा हुने गरेको छ ।

श्रोत: नेपाली चियाको अर्थराजनीति (किताब)

यो खबर पढेर तपाइलाई कस्तो लाग्यो?
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
Views: 50

प्रतिक्रिया (०)

सम्बन्धित खबर